Տեստոստերոնը տղամարդու օրգանիզմի հիմնական հորմոններից է․ այն կարգավորում է մկանային զանգվածը, էներգիան, սեռական ցանկությունը և որոշ հոգեբանական հատկանիշներ։ Սակայն երկար տարիներ տարածված կարծիք կա, թե բարձր տեստոստերոնը մարդուն դարձնում է ագրեսիվ։ Գիտությունը այս հարցին այլ պատասխան ունի։
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տեստոստերոնը ուղղակիորեն չի առաջացնում ագրեսիա, այլ ազդում է մրցակցային վարքի, սոցիալական դիրքի և ռիսկի ընկալման վրա։
Կալիֆորնիայի համալսարանի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ բարձր տեստոստերոն ունեցող տղամարդիկ ավելի հաճախ են ցուցաբերում ինքնավստահ և մրցակցային, բայց ոչ պարտադիր ագրեսիվ վարք։
Նյարդակենսաբանական մակարդակով ագրեսիան ձևավորվում է ոչ միայն տեստոստերոնի, այլև սերոտոնինի, կորտիզոլի և դոպամինի փոխազդեցությամբ։
Տեստոստերոնը կարող է ուժեղացնել մարդու ցանկությունը՝ պահպանելու կամ պաշտպանելու սեփական դիրքը։ Դա երբեմն կարող է դրսևորվել որպես ագրեսիա, սակայն շատ հաճախ՝ որպես առաջնորդություն, վստահություն կամ նպատակասլացություն։
Օրինակ՝
- Սոցիալական սպառնալիքի կամ անարդարության պայմաններում բարձր տեստոստերոնը կարող է առաջացնել ավելի կտրուկ արձագանք։
- Իսկ հաջողության կամ ընդունված լինելու զգացումը նվազեցնում է ագրեսիվ վարքի հավանականությունը, նույնիսկ բարձր հորմոնային մակարդակի դեպքում։
Կորտիզոլի ազդեցությունը
Կորտիզոլը՝ սթրեսի հորմոնը, փոխում է տեստոստերոնի ազդեցությունը։
- Երբ կորտիզոլը բարձր է, տեստոստերոնը գրեթե չի խթանում ագրեսիան, քանի որ օրգանիզմը կենտրոնացած է պաշտպանական ռեակցիայի վրա։
- Իսկ երբ կորտիզոլը ցածր է, տեստոստերոնը կարող է ուժեղացնել մրցակցային և իշխող վարքը։
Այս երևույթը հայտնի է որպես երկակի հորմոնային տեսություն (dual-hormone hypothesis)։
Ի՞նչ է ցույց տալիս պրակտիկան
Բարձր տեստոստերոն ունեցող տղամարդիկ հաճախ ունեն այս բնութագրերը՝
- բարձր էներգիա և ակտիվություն,
- ինքնավստահություն,
- պատրաստակամություն ռիսկի դիմելու։
Սակայն ագրեսիվ վարք սովորաբար նկատվում է միայն այն դեպքում, երբ առկա են նաև սոցիալական կամ հոգեբանական գործոններ՝ սթրես, անարդարության զգացում, քնի խանգարումներ կամ կախվածություններ։
Տեստոստերոնը ինքնին ագրեսիա չի առաջացնում։ Այն ընդամենը ուժեղացնում է այն վարքային մոդելը, որը տվյալ պահին գերակշռում է մարդու մեջ։ Եթե մարդը հանգիստ և հավասարակշռված է՝ տեստոստերոնը բարձրացնում է նրա ինքնավստահությունը։ Եթե նա սթրեսի մեջ է կամ զայրացած՝ կարող է ուժեղացնել այդ վիճակը։
Այլ կերպ ասած՝ տեստոստերոնը ուժ է, իսկ ուղղությունը տալիս է միջավայրը և հոգեբանական վիճակը։
